Het verhaal over Ondergrondse kerk

Van een afstand lijkt het kunstwerk van Jos Verschaeren een onbeduidende tegel in het grasveld. Van nabij ziet de beschouwer een beeld dat zich niet opricht maar als een negatieve vorm in de grond staat. De kruisvorm benadrukt de titel van het beeld. 'De titel "Ondergrondse Kerk" verwijst naar de kerken die in tijden van verzet "ondergronds" gingen' vertelt Verschaeren over de naam van zijn beeld. 'Bijvoorbeeld in Nederland tijdens de tweede wereldoorlog. Maar ook naar kerken in Ethiopië, die zijn letterlijk ondergronds. Sommige kerken aldaar zijn helemaal in de rots uitgehouwen. De kruisvorm in dit beeld gebruik ik vaker om naar religie te verwijzen. Ik ben katholiek opgevoed en zeer kritisch over hoe het er in de katholieke kerk aan toegaat. Het dogmatische van het geloof - dat trouwens ook in andere religies aanwezig is - staat me heel erg tegen. Het zou goed zijn als de katholieke kerk "ondergronds" zou gaan. We zijn dan van veel zaken verlost'.

Kruisvorm.
Verschaerens aversie tegen het katholicisme is niet de reden dat hij dit beeld maakte. 'Ik reageerde op een oproep van de Kring van Beeldhouwers om mee te doen met een expositie. Het thema was "Onder de oppervlakte"' zegt hij over het ontstaan van de "Ondergrondse Kerk". 'Ik liep al een tijdje rond met het idee om een negatieve vorm te maken van een kruis. Aanleiding daarvoor was een object - een kruis van cortentstaal - dat een tijdlang op een tegel stond. Toen ik het verplaatste bleek dat het op de tegel een bruine afdruk achterliet. De afdruk op de tegel sleep ik uit zodat er een kruisvorm ontstond. Dat vond ik een mooi uitgangspunt om verder te gebruiken in een negatieve vorm. Door de oproep om mee te werken aan het thema "Onder de oppervlakte" viel alles op zijn plaats. Mijn bijdrage werd een "gat in de grond"'.

Beton.
De tegel met het uitgeslepen kruis was niet sterk genoeg om als deksteen van het beeld te dienen. Verschaeren: 'Ik maakte een mal om de tegels die ik voor het beeld wilde gebruiken te gieten. Het materiaal is gewapend beton. Het werden tegels van vijf à zes centimeter hoog. Voor het beeld gebruikte ik zestien tegels, het gaat iets meer dan een meter diep. De onderste tegel is een gesloten tegel om te voorkomen dat er onkruid in het beeld gaat groeien. Het beeld is afgedekt met een glasplaat van gehard glas. Dit voor de veiligheid, het voorkomt dat mensen met hun been in de vorm vast komen te zitten. Water is geen probleem, regenwater kan wel door de tegels naar binnen lopen maar het beeld staat op zandgrond. Water zakt daar meteen in weg'.

Ladder.
Een ander beeld van Jos Verschaeren heeft ook een religieuze context: 'Ook dit beeld kwam tot stand na een oproep. Galerie De Ploegh uit Amersfoort vroeg om te reageren op het thema "Hemelladder". Ik heb het idee "een ladder naar de hemel" heel letterlijk opgevat. Het beeld is gemaakt van betonijzer met plaatjes staal als "traptreden". Mijn hemelladder stond in een tijdelijke beeldentuin naast een kerk in Amersfoort. Het is natuurlijk weer een onderwerp dat niet los staat van religie. Ik verbaas mezelf er ook over dat religie steeds terugkomt. Op mijn achttiende schreef ik me uit als lid van de katholieke kerk en nu, zo'n vijfenveertig jaar later, houdt het me nog steeds bezig. Niet - zoals je vaak hoort - dat ik me door de kerk beschadigd voel. Dat is niet zo, in het dorp waar ik opgroeide was een redelijk progressieve pastoor die na de preek sigaren uitdeelde. Het waren de dwang en de dogma's van de kerk die me tegen gingen staan'.

Spoorwegen.
Het beeld met de titel "Een rondje rond de kerk" zal dan wel een scherpe kanttekening tegen religie bevatten. 'Het is natuurlijk tegen de verwachting in maar dit beeld heeft niets met religie of de kerk van doen' legt Verschaeren uit. 'Het gaat over de Nederlandse Spoorwegen. Een paar jaar gelden was er nogal wat onrust onder het personeel van de NS vanwege het wijzigen van dienstroosters. Er werd aan het personeel in de treinen gevraagd om kortere afstanden te gaan rijden. Daar protesteerde het personeel tegen omdat ze geen zin hadden om "een rondje rond de kerk" te gaan rijden. Daar komt de naam vandaan.
Ik maakte het beeld van stukken spoorrails die ik in de vorm van een cirkel aan elkaar laste. De vorm is dus een rondje. Het beeld stond vorig jaar in de beeldentuin van kasteel Sypesteijn. Dat kasteel is een museum bij Nieuw-Loosdrecht. Nu staat het in mijn eigen (beelden)tuin in Neerloon'.

Ondergrondse kerk, materiaal: beton, betonijzer, gehard glas. Afmetingen: 50 x 50 x 100 cm.
Rondje om de kerk, materiaal: staal, eikenhout. Afmetingen: 25 x 65 x 160 cm
Hemelladder 2, materiaal: staal, afmetingen: 100 x100 x 520 cm

Ondergrondse kerk

Hemelladder

Rondje om de kerk

Ondergrondse kerk, materiaal: beton, betonijzer, gehard glas. Afmetingen: 50 x 50 x 100 cm.

Hemelladder 2, materiaal: staal, afmetingen: 100 x100 x 520 cm

Rondje om de kerk, materiaal: staal, eikenhout. Afmetingen: 25 x 65 x 160 cm